Rada Europy - Działalność|
Rada Europy - Działalność |
| |
Rada Europy - Działalność
| Prawa człowieka - ochrona, promocja i zapobieganie naruszaniu praw |
Codzienne poszukiwania skuteczniejszych sposobów zapewnienia ochrony praw człowieka jest jednym z podstawowych zadań Rady Europy. Rada Europy wyznaczyła sobie w tym zakresie cztery podstawowe kierunki działania:
|
| EUROPEJSKA KONWENCJA PRAW CZŁOWIEKA | |
| Zdecydowany krok naprzód |
Kluczowym osiągnięciem Rady Europy jest Europejska Konwencja Praw Człowieka. Jest to traktat międzynarodowy o znaczeniu bezprecedensowym, który został przyjęty w 1950 roku i wszedł w życie trzy lata później. Konwencja określa prawa i wolności oraz zobowiązuje państwa do ich zagwarantowania każdej osobie podlegającej ich jurysdykcji oraz ustanawia międzynarodowy system ochrony praw i wolności. Państwa, a także osoby indywidualne, bez względu na ich narodowość, mogą wnosić skargi do instytucji prawnych w Strasburgu, powołanych do życia na mocy Konwencji, w przypadku zarzutu domniemanego naruszenia zagwarantowanych praw przez państwo będące stroną Konwencji.
Konwencja ustanawia między innymi prawo do życia, prawo do ochrony przed poddawaniem torturom oraz nieludzkiemu traktowaniu, prawo do swobody i bezpieczeństwa osobistego, prawo do sprawiedliwego procesu sądowego, prawo do poszanowania życia prywatnego, rodzinnego, mieszkania i korespondencji, wolność wyrażania opinii (w tym wolność prasy) oraz wolność myśli, sumienia i wyznania, prawo do pokojowego zgromadzania się oraz swobodnego stowarzyszania się. Późniejsze protokoły uzupełniły jeszcze wykaz praw określonych w Konwencji, a także zniosły karę śmierci (Protokół Nr 6). |
| Przestrzeganie postanowień Konwencji |
Pierwotnie mechanizm kontroli nad przestrzeganiem postanowień Konwencji składał się z dwóch instytucji: Europejskiej Komisji Praw Człowieka (1954), która w zasadzie pełniła funkcję filtra i Europejski Trybunał Praw Człowieka (1959), który orzekał w sprawach wnoszonych do Trybunału przez Komisję lub rządy. Początkowo Komitet Ministrów Rady Europy nie tylko nadzorował wykonanie orzeczeń Trybunału, ale także sam wydawał orzeczenia w sprawach, w których Komisja stwierdziła naruszenie postanowień Konwencji, a które nie zostały skierowane do Trybunału.
Począwszy od wczesnych lat osiemdziesiątych, liczba skarg stale wzrasta powodując rosnące przeciążenie istniejącego systemu oraz wydłużenie nawet niekiedy do pięciu lat okresu proceduralnego od wniesienia skargi do momentu podjęcia ostatecznej decyzji. |
| Permanentny rozwój systemu |
Rosnąca liczba wnoszonych skarg, coraz większa ich złożoność oraz wzrost liczby państw członkowskich z 23 w 1989 do 40 w 1996 roku, spowodowały konieczność zreformowania systemu. W związku z tym, 1 listopada 1998 r. wszedł w życie nowy Protokół do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (Protokół Nr 11), który powołał w miejsce dotychczasowych dwóch instytucji jednolity stały Trybunał. Celem reformy, zgodnie z ustaleniami szefów państw i rządów państw członkowskich Rady Europy, podjętymi w Wiedniu 9 października 1993 r., było podniesienie efektywności środków ochrony, skrócenie procedur, ułatwienie jednostkom dostępności oraz zachowanie dotychczasowej wysokiej jakości systemu ochrony praw człowieka. |
| Jednolity Trybunał Praw Człowieka... |
Europejski Trybunał Praw Człowieka jest obecnie bezpośrednio dostępny dla osób indywidualnych, a jego obligatoryjna jurysdykcja z urzędu rozciąga się na wszystkie państwa będące stronami Konwencji. Trybunał obraduje w sposób ciągły, zajmując się wszystkimi etapami rozpatrywania skargi, począwszy od jej wstępnej analizy, a na wydawaniu orzeczeń kończąc. W skład Trybunału wchodzą sędziowie, których liczebność równa jest liczbie państw będących stronami Konwencji. Jakkolwiek kandydaci na sędziów są wstępnie zgłaszani przez poszczególne rządy, to jednak są oni w pełni niezależni w wypełnianiu swoich zadań i nie reprezentują państw, które ich zgłosiły. Pierwsze wybory miały miejsce w styczniu 1998 roku, a sędziowie podjęli swoje funkcje 3 listopada 1998 roku. Obecnym Przewodniczącym Trybunału jest Luzius Wildhaber (Szwajcaria). Skargi nie mające żadnych wyraźnych podstaw, po przejściu przez system selekcyjny, są odrzucane na etapie wstępnym na mocy jednomyślnych decyzji Trybunału orzekającego na posiedzeniu Komitetu w składzie trzech sędziów. W odniesieniu do większości skarg, Trybunał orzeka na posiedzeniu Izby w składzie siedmiu sędziów. Jeśli skarga zostanie uznana za dopuszczalną, Izba może podjąć starania o polubowne uregulowanie sprawy między stronami. W przypadku braku możliwości rozwiązania polubownego, Izba wydaje orzeczenie. W wyjątkowych przypadkach, gdy skarga dotyczy poważnych kwestii z zakresu interpretacji lub stosowania Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, może być ona skierowana przez Izbę lub przez jedną ze stron do rozpoznania przez Wielką Izbę, obradującą w składzie siedemnastu sędziów, co musi nastąpić w ciągu trzech miesięcy od podjęcia tego rodzaju decyzji. Orzeczenie Izby jest ostateczne po upływie trzech miesięcy, a orzeczenie Wielkiej Izby natychmiast po jego wydaniu. Ostateczne orzeczenia Trybunału są wiążące dla państw zainteresowanych. Komitet Ministrów monitoruje orzeczenia Trybunału dotyczące skarg, w których stwierdzono naruszenie postanowień Konwencji i podejmuje działania niezbędne dla zapobiegania dalszym naruszeniom (prowadzące do zmiany przepisów prawnych, orzecznictwa, zasad postępowania lub praktyk). Upewnia się także, czy skarżący otrzymał należne mu zadośćuczynienie, przyznane przez Trybunał, a w niektórych przypadkach podejmuje inne konkretne środki dla zapewnienia przyznania pełnej rekompensaty (takiej jak ponowienie postępowania, zniesienie zakazu lub odwołanie polecenia konfiskaty, anulowanie protokołu policyjnego lub przyznanie karty pobytu). |
| ...dotyczą bardzo szerokiego pakietu spraw |
Skargi indywidualne dotyczą coraz szerszego zakresu spraw, a w szczególności:
|
| EUROPEJSKA KARTA SPOŁECZNA | |
| Podstawowe prawa socjalne, warunki pracy i spójność społeczna |
W czasie Szczytu II Rady Europy, który miał miejsce w Strasburgu w październiku 1997 roku, szefowie państw i rządów zobowiązali się "...do popierania norm socjalnych, jakie wynikają z Karty Społecznej i innych instrumentów prawnych Rady Europy..." i wezwali "...do możliwie jak najbardziej skrupulatnego przestrzegania zawartych w nich postanowień..." Europejska Karta Społeczna (1961) i jej Protokół dodatkowy (1998) gwarantują szereg podstawowych praw, które można podzielić na dwie grupy: prawa odnoszące się do warunków pracy i prawa wiążące się ze spójnością społeczną. Wśród praw odnoszących się do zatrudnienia można wymienić między innymi, prawo do pracy, prawo do poradnictwa i szkolenia zawodowego, prawa związkowe, prawo do rokowań zbiorowych, prawo do równych szans i do równego traktowania w sprawach zatrudnienia i wykonywania zawodu, bez dyskryminacji ze względu na płeć i zakaz pracy przymusowej. Prawa dotyczące ochrony społecznej obejmują między innymi prawo do ochrony zdrowia i zabezpieczenia społecznego. |
| Mechanizm kontrolny |
Międzynarodowy system kontroli czuwa nad właściwym stosowaniem Karty przez 28 państw, które ją ratyfikowały. Każdy rząd zobowiązany jest do okresowego składania raportów o stosowaniu postanowień Karty, które zostały przez dane państwo zaakceptowane. Raporty te są następnie badane przez Europejski Komitet Praw Społecznych, składający się z niezależnych ekspertów, który przygotowuje opinię prawną na temat zgodności stanu faktycznego z postanowieniami Karty. Na podstawie zawartych w niej wniosków, Komitet Ministrów kieruje do rządów zalecenia, wnosząc o zmianę krajowego ustawodawstwa lub pewnych praktyk dostosowując je do wymogów Karty. Decyzje Komitetu Ministrów są przygotowywane przez rządowy komitet, w którym zasiadają reprezentanci stron konwencji i partnerzy społeczni, występujący w charakterze obserwatorów. |
| System skarg zbiorowych |
Przyjęty w 1995 roku, Protokół dodatkowy do Europejskiej Karty Społecznej ustanawia system skarg zbiorowych, a tym samym stwarza niektórym organizacjom pracowników i pracodawców oraz organizacjom pozarządowym możliwość wnoszenia do Europejskiego Komitetu Praw Społecznych skarg w przypadku domniemanego naruszenia Karty. Europejska Karta Społeczna została znowelizowana i rozszerzona celem wprowadzenia nowych kategorii praw. Nowelizacja dotyczy w szczególności prawa do ochrony przed ubóstwem i marginalizacją społeczną, prawa do mieszkania i prawa do ochrony w przypadku zwolnienia z pracy. |
| EUROPEJSKA KONWENCJA O ZAPOBIEGANIU TORTUROM | |
| Zapobieganie torturom oraz nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu |
Generalnie, nie wiele wiemy co się dzieje z osobami przetrzymywanymi za bramami, takich placówek jak zakłady karne, komisariaty policji, instytucje psychiatryczne lub im podobne. Dlatego też Rada Europy przyjęła w 1987 r. Europejską Konwencję o zapobieganiu torturom oraz nieludzkiemu lub degradującemu traktowaniu lub karaniu, która weszła w życie w 1989 r. Konwencja ta uzupełnia zakres ochrony, jaki wynika z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, poprzez powołanie do życia Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom (CPT). W skład Komitetu wchodzą niezależni i bezstronni eksperci, posiadający wykształcenie w różnych dziedzinach, między innymi prawnicy, lekarze, specjaliści od spraw i polityki penitencjarnej. |
| Wizje lokalne |
Członkowie Komitetu wizytują miejsca odosobnienia, takie jak więzienia, domy poprawcze, komisariaty, jednostki wojskowe i zakłady psychiatryczne w celu zapoznania się ze sposobem traktowania osób tam przebywających. Mają oni nieograniczony dostęp do tych placówek oraz mogą bez udziału świadków prowadzić rozmowy z osobami przetrzymywanymi i z każdą inną osobą lub organizacją pozarządową mogącą udzielić odnośnych informacji. Założeniem wizji lokalnych jest raczej wzmocnienie ochrony osób przetrzymywanych przed torturami i nieludzkim lub degradującym traktowaniem lub karaniem, niż piętnowanie państw za nadużycia. Po każdej okresowej wizytacji lub wizytacji ad hoc w danym kraju, Komitet kieruje do zainteresowanego państwa raport, który może zawierać prośbę o informacje, zalecenia lub komentarze odnośnie poczynionych spostrzeżeń. Rząd tego państwa jest zobowiązany do udzielenia odpowiedzi w formie raportu wstępnego w terminie 6 miesięcy. Następnie, po upływie roku, rząd przedkłada pełen raport w sprawie zaleceń. Raporty Komitetu, jak i odpowiedzi państw mają charakter poufny, ale państwa przyjęły zwyczaj podawania ich do publicznej wiadomości. W przypadkach wyjątkowych, gdy państwo odmawia współpracy, Komitet może złożyć publiczną deklarację. |
| RAMOWA KONWENCJA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH | |
| Ochrona osób należących do mniejszości narodowych |
W oparciu o decyzje wiedeńskiego Szczytu szefów państw i rządów (1993), Rada Europy przyjęła w 1994 r. Ramową Konwencję o ochronie mniejszości narodowych, pierwszy wielostronny prawnie wiążący dokument, mający na celu ochronę mniejszości narodowych rozumianą w sensie ogólnym. Instrument ten określa zadania, które mają być podjęte przez umawiające się strony dla zapewnienia ochrony poprzez krajowe ustawodawstwo i politykę przyjętą w tym zakresie. Postanowienia Konwencji dotyczą takich kwestii, jak równość wobec prawa, zachowanie i rozwój kultury, ochrona tożsamości, wyznania, języków i tradycji, zagwarantowanie dostępu do mediów, zapewnienie swobodnych i pokojowych kontaktów z osobami legalnie zamieszkałymi w innych krajach. Konwencja weszła w życie 1 lutego 1998 roku. Państwa będące jej stronami zobowiązane są do składania, początkowo rok po ratyfikacji, a następnie co pięć lat, raportów o podjętych przez nie środkach. Państwa te mogą być również poproszone o złożenie raportu ad hoc. Następnie, raporty są poddawane ocenie Komitetu Ministrów, który z pomocą komitetu doradczego, składającego się z 18 niezależnych ekspertów, określa czy zobowiązania są respektowane i, ewentualnie, przyjmuje odpowiednie zalecenia. Zasady monitorowania zawierają również pewną liczbę gwarancji dotyczących jawności. |
| Mniejszości narodowe w Europie |
Ramową Konwencję i jej mechanizm nadzoru uzupełniają liczne inne działania podejmowane w związku z realizacją Międzyrządowego Programu Działań oraz wspólnego programu "Mniejszości narodowe w Europie". Międzyrządowy Program Działań przewiduje powołanie komitetu ekspertów rządowych z wszystkich państw członkowskich do spraw mniejszości narodowych oraz organizowanie w państwach członkowskich spotkań informacyjnych i misji konsultacyjnych pomagających w opracowaniu przepisów prawnych i polityki w tym zakresie, które są często podejmowane wraz z innymi organizacjami międzynarodowymi. Realizacja drugiego programu dotyczącego mniejszości narodowych, podjętego wspólnie przez Komisję Europejską i Radę Europy, rozpoczęła się w styczniu 1999. Program zaplanowany jest na 18 miesięcy i stanowi kontynuację Planu Działania przyjętego na drugim październikowym Szczycie w Strasburgu. Drugi program, otwarty dla wszystkich państw członkowskich Rady Europy oraz państw ubiegających się o jej członkostwo, opiera się przede wszystkim na uzgodnionych tematach realizowanych w ramach subregionalnych i dwustronnych projektów (seminaria, dyskusje okrągłego stołu, grupy robocze, podróże studyjne itp.) i ma na celu zwiększenie udziału przedstawicieli mniejszości narodowych. Do chwili obecnej zrealizowano około dwudziestu inicjatyw. |
| RADA EUROPY AKTYWNA WE WSZYSTKICH DZIEDZINACH, W KTÓRYCH POJAWIA SIĘ KWESTIA PRAW CZŁOWIEKA | |
| Równość kobiet i mężczyzn |
Patrząc perspektywicznie na ochronę i promocję praw człowieka, Rada Europy wciąż poszukuje sposobów zwalczania wszelkich przejawów ingerencji w wolność i godność kobiety (np. przemocy wobec kobiet, handlu i zmuszania do prostytucji oraz naruszania swobodnego wyboru w zakresie prokreacji), eliminowania dyskryminacji ze względu na płeć i popierania zrównoważonej reprezentacji kobiet i mężczyzn w życiu politycznym i publicznym. Komitet Zarządzający ds. Równości Kobiet i Mężczyzn (Steering Committee for Equality between Women and Men - CDEG) przygotowuje konferencje ministrów, organizuje seminaria i publikuje opracowania na ten temat. |
| Walka z rasizmem i nietolerancją |
Podczas Szczytu Wiedeńskiego w 1993 roku, szefowie państw i rządów przyjęli Deklarację i Plan Działania w zakresie zwalczania rasizmu, ksenofobii, antysemityzmu i związanej z tym nietolerancji oraz powołali do życia Europejską Komisję do Walki z Rasizmem i Nietolerancją (ECRI). Komisja, której działalność została wzmocniona w czasie II Szczytu (Strasburg 1997), działa na rzecz utrwalenia gwarancji prawnych i politycznych wobec wszelkich przejawów rasizmu, ksenofobii, antysemityzmu i nietolerancji. Dokonuje ona ocen skuteczności obowiązujących środków krajowych i międzynarodowych celem ich wzmocnienia, tam gdzie jest to konieczne, oraz zachęca do podejmowania odpowiednich działań na szczeblu lokalnym, krajowym i europejskim. Działalność Komisji przyczyniła się do zorganizowania przez Radę Europy w październiku 2000 r. Światowej Konferencji pod hasłem "Europejski wkład w zwalczanie wszelkich przejawów rasizmu, ksenofobii, antysemityzmu i związanej z tym nietolerancji". |
| Współpraca i świadomość w zakresie praw człowieka |
Rada Europy współpracuje z państwami członkowskimi i NGOs na rzecz upowszechniania poszanowania praw człowieka w ramach programu pod nazwą "Działania na rzecz rozwoju i konsolidacji stabilności demokratycznej" (Activities for the Development and Consolidation of Democratic Stability - ADACS) . Rada Europy organizuje szkolenia w zakresie stosowania Europejskiej Konwencji Praw Człowieka dla sędziów i prawników, zapewnia doradztwo ekspertów odnośnie zgodności przepisów prawnych lub projektów ustaw z europejskimi normami praw człowieka, przygotowuje tłumaczenia i publikuje dokumenty dotyczące praw człowieka w językach nowych państw członkowskich, organizuje seminaria i dyskusje okrągłego stołu z udziałem lub na temat instytucji zajmujących się prawami człowieka, a także zapewnia szkolenie dla przedstawicieli rządu w Europejskim Trybunale Praw Człowieka. Program ADACS dotyczący praw człowieka jest uzupełniany przez szeroko zakrojone działania na rzecz pogłębiania świadomości, szkolenie i akcje informacyjne skierowane do licznych kręgów społeczeństwa i profesjonalistów. Działania te obejmują:
|
| Komisarz Praw Człowieka |
Nowe stanowisko Komisarza Praw Człowieka powstało w 1999 roku. Komisarz odpowiedzialny jest za upowszechnianie szkolenia, świadomości i poszanowania dla praw człowieka w państwach członkowskich oraz zapewnienie pełnego i skutecznego stosowania się do postanowień zawartych w dokumentach prawnych Rady Europy, takich jak konwencje, zalecenia i uchwały przyjmowane przez Komitet Ministrów. Komisarz spełnia rolę wspomagającą, a głównie prewencyjną, pełniąc różne funkcje, począwszy od Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, a kończąc na innych organach powołanych do życia na mocy porozumień. Komisarz nie posiada kompetencji prawnych, natomiast udziela konsultacji i informacji na temat ochrony praw człowieka i w przypadkach pogwałcenia tych praw. Zakres obowiązków Komisarza obejmuje również współpracę z innymi instytucjami międzynarodowymi zajmującymi się promowaniem i ochroną praw człowieka, a także wszelkie możliwe działania w oparciu o informacje otrzymywane od rządów, krajowych parlamentów, rzeczników praw obywatelskich i podobnych instytucji oraz od osób fizycznych i organizacji. Współpracując z innymi organami Rady Europy, Komisarz może przedkładać Komitetowi Ministrów i Zgromadzeniu Parlamentarnemu raporty, zalecenia lub opinie odnośnie konkretnych spraw, o ile zaistnieje taka potrzeba. Pierwszą osobą zajmującą to stanowisko jest Alvaro Gil-Robles (Hiszpania), który został wybrany przez Zgromadzenie Parlamentarne we wrześniu 1999 r. |
| Wybór bibliograficzny |
Publikacje Rady Europy:
|
| Adresy internetowe: |
Prośby o dalsze informacje należy kierować pod adres: |
| Media i demokracja |
Zgodnie z artykułem 10 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, wolne, niezależne i pluralistyczne media stanowią podstawę funkcjonowania demokratycznego społeczeństwa. Działania Rady Europy w dziedzinie mediów koncentrują się na:
|
| O wolności wypowiedzi i informacji | Europejska Deklaracja o Wolności Wypowiedzi i Informacji, przyjęta w 1982 r. przez Komitet Ministrów, wyraża zobowiązanie rządów państw członkowskich do respektowania wolności wypowiedzi i informacji. |
| Ułatwianie nadawania programów ponadgranicznych | Obowiązująca od 1993 roku, Europejska Konwencja o Telewizji Ponadgranicznej ma na celu ułatwianie przepływu usług w zakresie programów telewizyjnych ponad granicami, gwarantując swobodę ich odbioru i retransmisji na terytorium umawiających się stron. Konwencja zmierza do tego celu czuwając nad tym, żeby umawiające się strony przestrzegały minimum standardów w zakresie treści programów telewizyjnych, prawa do odpowiedzi, reklamy i sponsorowania programów. W 1998 roku, Komitet Ministrów przyjął protokół, wprowadzający poprawki do Konwencji, które mają zapewnić spójność między instrumentami prawnymi Rady Europy i znowelizowaną Dyrektywą "Telewizja bez Granic" przyjętą przez Unię Europejską. |
| Inne obowiązujące instrumenty prawne |
Europejskie porozumienia o:
|
| Zalecenia |
Komitet Ministrów przyjął szereg instrumentów prawnych i politycznych w różnych dziedzinach związanych z mediami, dotyczą one:
|
| Europejskie konferencje ministrów poświęcone mediom | Odbywające się regularnie konferencje ministrów odpowiedzialnych za media potwierdzają zaangażowanie na rzecz wolności mediów oraz służą przyjmowaniu propozycji ważnych strategii i wytyczaniu kierunków dalszej pracy Rady Europy w tym zakresie. Konferencja w Salonikach (1997) była poświęcona nowym technologiom komunikowania się i usługom w tej dziedzinie oraz ich wpływowi na kwestię praw człowieka i wartości demokratyczne. W czasie kolejnej konferencji ministerialnej, która odbyła się w Krakowie w czerwcu 2000 r., ministrowie przeanalizowali przyszłą politykę Rady Europy w odniesieniu do mediów w zmieniającym się krajobrazie audiowizualnym. |
| Zagadnienia priorytetowe |
Aktualnie prace koncentrują się na trzech głównych grupach zagadnień:
|
| Europejskie Obserwatorium Audiowizualne |
Europejskie Obserwatorium Audiowizualne powstało w 1992 roku na podstawie porozumienia częściowego. Obserwatorium zajmuje się zbieraniem, klasyfikacją i upowszechnianiem informacji dotyczących rozwoju rynku, regulacji prawnych i sposobów finansowania, a więc trzech zagadnień kluczowych tego sektora w Europie.
Informacji dostarczają 34 państwa oraz Komisja Europejska, aktualni członkowie Obserwatorium, są one następnie upowszechniane w formie Roczników statystycznych oraz w miesięcznym przeglądzie prawnym "Iris". Strona internetowa Obserwatorium zawiera znaczną liczbę dokumentów referencyjnych i umożliwia połączenia z innymi serwerami. Głównymi odbiorcami usług oferowanych przez Obserwatorium są osoby działające zawodowo w europejskim sektorze audiowizualnym, jak również instytucje publiczne państw członkowskich. |
| Wybór bibliograficzny |
Publikacje Rady Europy:
|
| Adresy internetowe: | |
| Współpraca prawna |
Rada Europy odgrywa bardzo istotną rolę w kształtowaniu wspólnego prawodawstwa europejskiego. Swoje działania koncentruje na trzech kierunkach:
Jej aktywność w tej dziedzinie prowadzi do powstawania dwóch form instrumentów prawnych: konwencji oraz zaleceń. |
| Konwencje wyrażające moc prawa |
Konwencje są niezbędnymi instrumentami współpracy prawnej między państwami; mają one charakter obowiązujący dla państw, które je ratyfikowały. Jako instrumenty służące współpracy i upraszczaniu procedur, wielostronne konwencje Rady Europy mogą zastąpić kilkanaście dwu-stronnych porozumień zawieranych między państwami członkowskimi. |
| Zalecenia wytyczające główne kierunki | Nie wszystkie zagadnienia wymagają regulacji w formie konwencji. Komitet Ministrów przyjmuje również zalecenia, które są kierowane do państw członkowskich, nadając kierunek działań w zakresie ustawodawstwa i polityki administracyjnej. Zalecenia stanowią dla rządów państw członkowskich instrument proponujący skuteczne i konkretne rozwiązania nowopowstających problemów. |
| Otwarcie na państwa spoza Rady Europy |
Większość konwencji Rady Europy umożliwia przystąpienie do nich państw nie będących członkami Rady.
Konwencje te dotyczą m.in.:
|
| Szeroki zakres problemów | Prace Rady Europy dotyczą wszelkich spraw związanych ze sferą prawną. Typowe obszary obejmują działania mające na celu dostosowanie ustawodawstw krajowych do wymogów współ-czesnego społeczeństwa oraz niesienia pomocy państwom w podejmowanych przez nie reformach ustawodawczych. Obecnie kontynuowane są prace nad reformą prawa rodzinnego i prawa o obywatelstwie oraz nad zwiększeniem skuteczności sądownictwa cywilnego i karnego. |
| Prawo w służbie demokracji |
Europejska Komisja "Do Demokracji przez Prawo", zwana również Komisją Wenecką, została powołana w maju 1990 r. na podstawie porozumienia częściowego Rady Europy. W lutym 2001 r. Komisja liczyła 43 państwa członkowskie, cztery na prawach członków stowarzyszonych i dziesięć posiadających status obserwatora. Komisja prowadzi studia nad środkami konstytucyjnymi, ustawodawczymi i administracyjnymi pozwalającymi na wprowadzanie w życie podstawowych zasad Rady Europy. Pozostaje do dyspozycji państw podejmujących reformy konstytucyjne.
Komisja prowadzi również badania nad realizacją decyzji trybunału konstytucyjnego. Opracowania Komisji Weneckiej na temat prawa porównawczego oraz materiałów z seminariów UniDem (Uniwersytet Demokracji) są publikowane w serii wydawniczej "Nauka i technika demokracji". Komisja wydaje również Biuletyn Orzecznictwa Konstytucyjnego, w którym publikowane są streszczenia najważniejszych orzeczeń trybunałów konstytucyjnych z około czterdziestu państw, jak również Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich. |
| Pomoc nowym demokracjom |
Celem Programu Działań na rzecz Stabilności Demokratycznej jest pomoc w reformowaniu systemu prawnego i jego zgodności z zasadami rządów prawa oraz wspomaganie krajów dążących do integracji ze strukturami współpracy europejskiej, a w szczególności z Radą Europy. Podejmowane są różne działania, takie jak wielo- i dwustronne seminaria, grupy robocze, ekspertyzy legislacyjne i pomoc w powoływaniu instytucji szkoleniowych dla prawników i sędziów, a także organizowanie podróży studyjnych. Liczne formy współpracy organizowane są wraz z Komisją Europejską w ramach wspólnych programów. |
| KONKRETNE OSIĄGNIĘCIA | |
| Ochrona prywatności | Europejska Konwencja o ochronie danych osobowych określa szereg zasad jakim powinno odpowiadać rzetelne i zgodne z prawem zbieranie i wykorzystywanie danych osobowych. Jest to dziedzina o szczególnym znaczeniu z punktu widzenia ochrony prywatności w związku ze wzrostem możliwości bardzo szybkiego przekazu elektronicznego danych osobowych, między innymi przez internet. |
| Życie codzienne bez granic | Przykładem bezpośrednich rezultatów wynikających z opracowywania konwencji przez Radę Europy jest Europejska Konwencja Ramowa o współpracy transgranicznej między wspólnotami i władzami terytorialnymi, która wydatnie przyczyniła się do usprawnienia współpracy europejskiej między przygranicznymi terenami miejskimi i wiejskimi. |
| Prawo rodzinne | Wiele pracy włożono w zapewnienie odpowiedniego systemu opieki prawnej nad rodziną w państwach członkowskich. Europejska Konwencja o uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń dotyczących pieczy nad dzieckiem oraz o przywracaniu pieczy nad dzieckiem zapewnia powrót do kraju dzieciom, które zostały bezprawnie wywiezione za granicę. |
| Bioetyka | Pojawiające się stale nowe metody badawcze w medycynie przyczyniają się wydatnie do poprawy stanu zdrowia, ale jednocześnie niosą z sobą liczne pytania dotyczące jednostki, społeczeństwa i ludzkości. Konwencja o prawach człowieka i biomedycynie podpisana w Oviedo w 1967 r. określa szereg zasad, których zakres został jeszcze rozszerzony w protokołach dodatkowych. Konwencja ma utwierdzić w przekonaniu, że istota ludzka jest nadrzędna w stosunku do technologii. Stanowi ona także zaczątek nowoczesnego europejskiego kodeksu praw pacjenta. W uzupełnieniu do protokołu o zakazie klonowania człowieka, podpisanego w Paryżu 1998 r. aktualnie opracowywane są protokoły dotyczące transplantacji ludzkich organów i tkanek, badań biomedycznych, genetyki człowieka oraz ochrony ludzkiego embrionu i płodu. |
| Opieka nad zwierzętami i biotechnologia | W pięciu konwencjach, Rada Europy określiła zasady i podstawowe normy dotyczące ochrony zwierząt w transporcie między-narodowym oraz zwierząt hodowlanych, przeznaczonych do uboju, laboratoryjnych i domowych. Wpływ biotechnologii na bezpieczeństwo żywności stanowi również przedmiot badań i opracowań innych odnośnych komitetów. |
| Degradacja środowiska naturalnego | Rada Europy opracowała Konwencję o odpowiedzialności cywilnej za szkody spowodowane działalnością niebezpieczną dla środowiska. Konwencja ta określa właściwą równowagę między koniecznością ochrony środowiska i potrzebami przemysłu. Konwencja o ochronie środowiska w prawie karnym została otwarta do podpisu w 1998 r. |
| Zwalczanie korupcji i przestępczości zorganizowanej |
Komitet Ministrów przyjął dwa międzynarodowe traktaty dla wzmocnienia Rady Europy w walce z korupcją: Konwencję o prawie karnym w zwalczaniu korupcji i Konwencję o prawie cywilnym w zwalczaniu korupcji. Wzorcowy Kodeks postępowania funkcjonariuszy publicznych został przyjęty w 2000 r. Ponadto, mając na uwadze zapewnienie właściwej realizacji przez państwa członkowskie postanowień dwóch powyższych Konwencji, utworzono mechanizm monitorujący, powołując Grupę Państw Zwalczających Korupcję (Group of States against Corruption - GRECO) działającej na zasadzie wzajemnej oceny i nacisku. Rada Europy przyjęła 20 Podstawowych Wytycznych o zwalczaniu korupcji oraz inne instrumenty prawne służące temu celowi. Rada Europy opracowuje każdego roku raporty o sytuacji w zakresie przestępczości zorganizowanej w Europie i prowadzi badania przeglądowe wyłaniające najskuteczniejsze formy jej zwalczania. Raporty zawierają cenne informacje pomagające w walce z tym zjawiskiem. Mając na uwadze pomoc w zwalczaniu korupcji i przestępczości zorganizowanej w krajach będących w okresie transformacji, Komisja Europejska i Rada Europy podjęły wspólną inicjatywę pod nazwą "Octopus Project". Ma ona na celu wzmocnienie ustawodawstwa, instytucji i form postępowania w 17 państwach. Rada Europy organizuje także rokroczne konferencje służb wyspecjalizowanych w zwalczaniu korupcji. Konferencja, która odbyła się w Istambule w 2000 r., koncentrowała się na kwestiach dotyczących prowadzenia dochodzeń, ścigania i orzekania w sprawach o korupcję. |
| Zwalczanie zjawiska prania brudnych pieniędzy |
Komitet Ekspertów ds. Oceny Form Zwalczania Prania Brudnych Pieniędzy (Select Committee of Experts on the Evaluation of Anti-Money Laundering Measures) jest odpowiedzialny za analizy oparte na wzajemnej ocenie i presji równych sobie oraz za ustawodawstwo i postępowanie mające na celu zwalczanie prania pieniędzy pochodzących z przestępstwa w państwach członkowskich Rady Europy, nie będących członkami Grupy Zadaniowej do spraw Finansów (Financial Action Task Force - FATF). Ponadto, Konwencja w sprawie prania dochodów pochodzących z przestępstwa, ich ujawniania, zajmowania i konfiskaty zawiera postanowienia pozwalające na skuteczne pozbawianie przestępców dochodów pochodzących z przestępstwa i stanowi podstawowy instrument prawny służący efektywnej walce z tym zjawiskiem. |
| Zwalczanie przestępstw komputerowych | Konwencja o przestępstwach komputerowych, jedno z pierwszych traktatów międzynarodowych w tej dziedzinie zostanie wkrótce przyjęta przez Komitet Ministrów Rady Europy z myślą o wypowiedzeniu wojny rosnącemu, niebezpiecznemu zjawisku przestępczemu. Oczekuje się, że konwencja dotyczyć będzie kryminalizacji pewnych rodzajów nadużyć popełnianych za pośrednictwem i na szkodę komputera i systemów telekomunikacyjnych oraz przestępstw polegających na przekazywaniu za ich pomocą określonych treści, takich na przykład jak upowszechnianie pornografii dziecięcej poprzez internet. Konwencja ma zapewnić również szczególnego rodzaju współpracę międzynarodową, mającą na celu ułatwienie dochodzeń i ścigania tego rodzaju przestępstw w cyberprzestrzeni. |
| Uchodźcy i osoby ubiegające się o azyl | Działania międzyrządowe na rzecz uchodźców i osób ubiegających się o azyl przyczyniły się do ustalenia norm prawnych i politycznych oraz do przyjęcia zasady regularnej wymiany informacji na ten temat. Konwencje i zalecenia opracowane przez Radę Europy pomogły w opracowaniu wspólnych zasad dotyczących najważniejszych kwestii, takich jak przyjmowanie, traktowanie i ochrona prawna uchodźców i osób ubiegających się o azyl, a także osób wymagających międzynarodowej ochrony w Europie. |
| Obywatelstwo | W 1997 roku, Rada Europy przyjęła pierwszą wszechstronną Europejską Konwencję o obywatelstwie, która dotyczy wszystkich kwestii związanych z obywatelstwem, a w szczególności ma na celu zapobieganie przypadkom bezpaństwowości. |
| Administracja publiczna a osoba prywatna | Rada Europy opublikowała raport o statusie funkcjonariuszy publicznych w Europie, nakreślając zbiór zasad dotyczących warunków pracy tej grupy zawodowej w państwach członkowskich. Komitet Ministrów przyjął także zalecenia w tej kwestii. |
| Prawo międzynarodowe |
Działania w tej dziedzinie są prowadzone przez Komitet ad hoc Doradców Prawnych do spraw Publicznego Prawa Między-narodowego (Ad hoc Committee of Legal Advisers on Public International Law - CAHDI), który jest jedynym ogólnoeuropejskim komitetem, na forum którego doradcy prawni ministerstw spraw zagranicznych państw członkowskich Rady Europy mogą przedstawiać własny punkt widzenia na tematy będące przedmiotem wspólnego zainteresowania i zarazem rozwijać i kodyfikować europejskie prawo publiczne i międzynarodowe. Komitet opublikował wraz z Kluwer Law International raport na temat postępowania państw w sprawach sukcesji państw i rekognicji. Ponadto, Komitet Ministrów przyjął zalecenia odnośnie udzielania odpowiedzi na niemożliwe do zaakceptowania zastrzeżenia do traktatów międzynarodowych. |
| Systemy informatyczne i prawo | Komitet Ekspertów ds. systemów informatycznych i prawa monitoruje badania, rozwój i tendencje szkoleniowe w zakresie nowych systemów informatycznych i komunikowania się w dziedzinie prawa, mając na uwadze ocenę i promowanie tych systemów, a tym samym poprawę skuteczności wymiaru sprawiedliwości. |
| Wybór bibliograficzny |
Publikacje Rady Europy:
|
| Adresy internetowe: |
Większość konwencji, rekomendacji, porozumień zawartych na forum Rady Europy, jak również raporty wyjaśniające, karty podpisów, ratyfikacji i przystąpień oraz teksty zastrzeżeń, deklaracji i komunikatów złożonych przez sygnatariuszy lub umawiające się strony są dostępne, w języku angielskim lub francuskim, na stronie internetowej Rady Europy w części dotyczącej traktatów: |
| Demokracja lokalna i współpraca transgraniczna |
Rozszerzenie Rady Europy wzmocniło znaczenie działań międzyrządowych w dziedzinie demokracji lokalnej i współpracy transgranicznej. Działalność Rady w tym zakresie ma w szczególności na celu:
|
| Konwencje wyrażające moc prawa |
Konwencje są niezbędnymi instrumentami współpracy prawnej między państwami; mają one charakter obowiązujący dla państw, które je ratyfikowały. Jako instrumenty służące współpracy i upraszczaniu procedur, wielostronne konwencje Rady Europy mogą zastąpić kilkanaście dwu-stronnych porozumień zawieranych między państwami członkowskimi. |
| Popieranie rzetelnej i skutecznej demokracji lokalnej |
Komitet ds. Demokracji Lokalnej i Regionalnej (Steering Committee on Local and Regional Democracy - CDLR) stanowi dla rządów państw członkowskich forum, na którym mogą wymieniać doświadczenia i koordynować własną politykę w zakresie ram prawnych i instytucjonalnych demokracji lokalnej. Podejmuje on studia nad strukturami, administracją, finansami i zarządzaniem władz lokalnych i regionalnych oraz nad udziałem obywateli w życiu publicznym na szczeblu lokalnym i lokalnymi służbami publicznymi. Ponadto, Komitet przygotowuje w tej dziedzinie zalecenia do zatwierdzenia przez Komitet Ministrów. Europejska Karta samorządu terytorialnego określa fundamentalne uregulowania prawne gwarantujące autonomię polityczną, administracyjną i finansową władz lokalnych oraz zasady, które każdy demokratyczny system administracji lokalnej winien respektować. Komitet proponuje działania, opierając się na zasadach przyjętych w Karcie i zachęca do wprowadzania ich w życie. |
| Kiedy granice istniejące jedynie w wyobraźni |
Europejska Ramowa Konwencja o współpracy transgranicznej ma na celu ułatwienie współpracy między wspólnotami lub władzami terytorialnymi w rejonach przygranicznych. Zawiera w sobie umowy wzorcowe dotyczące środowiska, rozwoju gospodarczego, edukacji oraz tworzenia stowarzyszeń i organów transgranicznych. Konwencja Ramowa została wzmocniona dwoma Protokołami dodatkowymi. Pierwszy z nich dotyczy instytucji posiadających wspólne granice, drugi zaś zajmuje się współpracą wewnątrzterytorialną między wspólnotami lub władzami nie znajdującymi się na przyległych terenach. Międzyrządowy komitet ekspertów aktualnie przygotowuje studia porównawcze oraz teksty prawne służące współpracy transgranicznej. Po ogłoszeniu Deklaracji wiedeńskiej szefów państw i rządów w 1993 r. na temat roli Rady Europy w "nowej Europie", powstał program pomocy mający na celu upowszechnianie współpracy transgranicznej w Europie Środkowej i Wschodniej. |
| Zachowanie różnorodności językowej w Europie | Europejska Karta języków regionalnych lub mniejszościowych stawia sobie za cel powstrzymanie procesu zanikania tych języków i niesienie pomocy w ich ożywieniu poprzez zachęcanie do ich używania w piśmie i w mowie w szkołach, administracji publicznej i sądach, w życiu społecznym, gospodarczym i kulturalnym oraz w mediach. Realizacja Karty jest monitorowana przez komitet niezależnych ekspertów. Komitet analizuje okresowe raporty przedkładane przez umawiające się strony i przygotowuje z kolei raport dla Komitetu Ministrów, w którym przedstawia stan realizacji zobowiązań poszczególnych państw wraz z propozycjami zaleceń. |
| Prawa na szczeblu lokalnym dla osiedlających się cudzoziemców | Konwencja o udziale cudzoziemców w życiu publicznym na szczeblu lokalnym ma na celu umożliwienie stopniowego nabywania autentycznych praw obywatelskich i politycznych przez cudzoziemców osiedlających się wśród lokalnych wspólnot. |
| Praktyczna pomoc nowym demokracjom |
Program Demokracji Lokalnej (ADACS) oferuje krajom Europy Środkowej i Wschodniej pomoc techniczną i prawną w sferze reorganizacji samorządów lokalnych i regionalnych oraz konsolidowania demokracji lokalnej. Program koncentruje się głównie na pomocy ekspertów w opracowywaniu projektów tekstów prawnych. Zapewnia doradztwo w sprawie finansowania władz lokalnych, zarządzania i szkolenia personelu. Grupy składające się z polityków szczebla lokalnego i centralnego, wysokich urzędników i ludzi nauki spotykają się na seminariach i uczestniczą wspólnie w podróżach studyjnych, dzieląc się swoim doświadczeniem i opracowując wnioski służące usprawnianiu ich pracy. Niektóre działania podejmowane są wspólnie z Europejską Komisją, Bankiem Światowym i OECD. |
| Wybór bibliograficzny |
Publikacje Rady Europy:
|
| Adres internetowy: |
|
| Spójność społeczna |
Rada Europy aktywnie popiera spójność społeczną, stawiając sobie następujące cele:
|
| Strategia spójności społecznej |
Konieczność działania na rzecz spójności społecznej została zdecydowanie podkreślona na II Szczycie Rady Europy szefów państw i rządów w 1997 r. i uznana za jeden z priorytetów na najbliższe lata. Nowopowstały organ, Europejski Komitet Spójności Społecznej, odpowiada za rozwój strategii na rzecz rozwoju spójności społecznej. Wykorzystując wyniki wcześniej realizowanego projektu "Godność ludzka a marginalizacja społeczna" opracowano strategię, która koncentruje się na wprowadzaniu w życie praw społecznych nie pomijając nikogo oraz na wspomaganiu rodzin i dzieci. Zrewidowana strategia spójności społecznej |
| Rozwiązywanie kwestii spójności społecznej | W odpowiedzi na Plan Działań przyjęty na II Szczycie, Dział Rozwoju Spójności Społecznej podjął badania i analizy w tej dziedzinie. Jest on również odpowiedzialny za tworzenie polityki i opracowywanie projektów w państwach członkowskich (programy ADACS). Ponadto, Dział Rozwoju jest odpowiedzialny za realizację wspólnych programów Rady Europy i Banku Rozwoju Rady Europy (patrz poniżej) oraz tworzenie strategicznych więzi z różnymi krajowymi i międzynarodowymi partnerami. |
| Europejskie konwencje służące ochronie praw społecznych |
Europejska Karta Społeczna wraz z Protokołami i Zrewidowaną Kartą Społeczną gwarantuje szereg podstawowych praw społecznych (patrz rozdział "Prawa człowieka - ochrona, upowszechnianie i zapobieganie naruszaniu praw"). Europejski Kodeks Zabezpieczenia Społecznego i jego Protokół gwarantują podstawowy zakres ochrony, w tym opiekę medyczną, zasiłki chorobowe z tytułu wypadków przy pracy, macierzyństwa i bezrobocia oraz świadczenia rodzinne, emerytury, renty dla inwalidów i ofiar wypadków. Znowelizowany Kodeks (1990) uwzględnia zmiany w ustawodawstwie dotyczącym zabezpieczenia społecznego, jakie dokonały się w ciągu ostatnich lat w wielu państwach członkowskich, a także usprawnia działanie systemu ochrony gwarantowanej na szczeblu krajowym |
| Ochrona za granicą |
Międzynarodowy ruch pracowników i ich rodzin, kwestie integracji ze społeczeństwem kraju przyjmującego bez utraty tożsamości kulturowej oraz ochronę prawną i społeczną ułatwiają następujące porozumienia: Europejska Konwencja o zabezpieczeniu społecznym opiera się na czterech fundamentalnych zasadach: równości w traktowaniu, jednolitości stosowanych przepisów prawnych, przestrzeganiu praw i przekazywaniu świadczeń socjalnych za granicę. Konwencja dotyczy wszystkich przepisów prawnych odnoszących się do następujących dziedzin zabezpieczenia społecznego: zasiłków chorobowych z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, macierzyństwa i bezrobocia oraz świadczeń rodzinnych, emerytur, rent dla inwalidów, świadczeń dla ofiar wypadków i zasiłków pogrzebowych. Europejska Konwencja o pomocy społecznej i medycznej opiera się na zasadzie równego traktowania. Każda z umawiających się stron zobowiązuje się zapewnić osobom innej narodowości przebywającym legalnie na terytorium drugiej umawiającej się strony prawo do takiej samej pomocy społecznej i medycznej jak obywatelom danego kraju. Europejska Konwencja o statusie prawnym pracowników migrujących, nadaje szczególne znaczenie zasadzie traktowania pracowników migrujących na równi z obywatelami danego państwa oraz gwarantuje pracownikom migrującym prawo do łączenia rodzin. Kontrolę nad jej przestrzeganiem sprawuje komitet konsultacyjny. |
| Poprawa systemów zabezpieczenia społecznego | Rada Europy przeanalizowała przykłady nowych rozwiązań w tej dziedzinie zastosowanych w państwach członkowskich dążąc do lepszego zrozumienia problemów, z jakimi borykają się krajowe systemy zabezpieczenia społecznego. Przykłady nowych rozwiązań zostały opublikowane w publikacji źródłowej (patrz wybór biblio-graficzny poniżej). |
| Zależność od drugich osób i ochrona społeczna | Rada Europy analizuje różne aspekty coraz dłuższego przewidywanego okresu życia Europejczyków i zwiększających się w związku z tym kosztów. Jedną z kwestii jest zależność od innych osób, która badana jest pod kątem poprawy opieki społecznej nad osobami w podeszłym wieku i uzależnionymi od opieki innych osób, a także nad osobami, które sprawują tego rodzaju opiekę. |
| Polityka promowania zatrudnienia | Jednym z zasadniczych elementów spójności społecznej lansowanej przez Radę Europy jest strategia zwiększania miejsc pracy dla osób bezrobotnych i poszukujących pracy w państwach członkowskich Rady Europy. Komitet Ekspertów do Spraw Promowania Zatrudnienia bada rozwój polityki mającej na celu zapewnienie możliwości ustawicznego szkolenia, efektywnego partnerstwa między sektorami prywatnym, publicznym i wolontariatem oraz roli sektora pozarynkowego w rozwiązywaniu problemów bezrobocia. Komitet postanowił gromadzić przykłady skutecznych rozwiązań w tym zakresie z zamiarem opracowania wytycznych odnośnie zwalczania długoterminowego bezrobocia poprzez wykorzystywanie inicjatyw lokalnych, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Inne działania koncentrują się na upowszechnianiu równego, wolnego od dyskryminacji traktowania osób poszukujących pracy w krajowych biurach zatrudnienia. |
| Polityka społeczna w miastach | Rada Europy prowadzi od 1997 r. badania nad nowatorskimi rozwiązaniami w polityce społecznej na terenie miast. Sieć krajowych korespondentów przeanalizowała, w oparciu o listę zbiorczą obejmującą 50 projektów, społeczne i polityczne problemy, przed którymi stoją europejskie miasta, a także stosowane formy działań mających na celu sprostanie tym wyzwaniom. Jednym z celów podejmowanych projektów jest szerokie udostępnienie miastom europejskim przykładów skutecznych rozwiązań. |
| Program na rzecz dzieci | Program na rzecz dzieci, wprowadzony w życie w 1998 r. podejmuje szereg różnych problemów dotyczących dzieci poprzez stworzenie forum europejskiego, wyłanianie grup specjalnej troski oraz organizowanie seminariów i spotkań ekspertów. Zagadnienia poddawane szczególnej analizie dotyczą: sytuacji dzieci w Albanii i Kosowie, systemów pomocy społecznej, opieki dziennej nad dziećmi, sytuacji dzieci pozbawionych domu, molestowania seksualnego i wykorzystywania oraz problemy dzieci znajdujących się pod opieką domów dziecka. Opracowano propozycje i zalecenia, kładąc w nich szczególny nacisk na prawa dziecka. |
| Integracja osób niepełnosprawnych | Rada Europy zmierza do popierania spójnej polityki wobec osób niepełnosprawnych, kładąc szczególny nacisk na rehabilitację medyczną, integracje społeczną i udział tych osób w życiu lokalnej społeczności. Rada Europy opracowała model spójnej polityki uwzględniającej zasady pełnego obywatelstwa i autonomicznej egzystencji oraz pomaga w jej wdrażaniu na szczeblu europejskim, jako źródła inspiracji krajowych reform legislacyjnych oraz kilku inicjatyw Unii Europejskiej. Celem tej polityki jest eliminowanie różnego rodzaju barier utrudniających integrację (psychologicznych, edukacyjnych, rodzinnych, kulturowych, społecznych, zawodowych, finansowych i architektonicznych). |
| Integracja imigrantów | Prace nad wielodyscyplinarnym projektem dotyczącym stosunków między wspólnotami imigrantów a społecznościami, które je przyjęły, pozwoliły na sformułowanie wniosków o konieczności dostosowania szkolnictwa, służb socjalnych i mediów do wymogów społeczeństwa wieloetnicznego. W celu lepszego zrozumienia problemów związanych z dyskryminacją i rasizmem opracowano projekt dotyczący zapewnienia równości szans imigrantów i ich integracji społecznej, który jest aktualnie realizowany, proponując państwom członkowskim praktyczne rozwiązania. |
| Romowie/Cyganie |
Rada Europy pomaga państwom członkowskim w poprawie sytuacji mniejszości Romów/Cyganów. Rada zachęca do formułowania i realizacji, na szczeblu krajowym i lokalnym, wszechstronnej polityki dotyczącej tej grupy narodowościowej, podkreślając jednocześnie konieczność udziału jej przedstawicieli w tym procesie. Grupa specjalistów do spraw Romów/Cyganów opracowuje dla państw członkowskich wytyczne i zalecenia obejmujące różne aspekty polityki w tym zakresie, między innymi praw człowieka, edukacji, zatrudnienia i warunków mieszkaniowych. Koordynator działań na rzecz Romów/Cyganów realizuje w ramach własnego projektu "Romowie/Cyganie w Europie" rozliczne projekty mające na celu pomoc w formułowaniu polityki w poszczególnych państwach oraz odgrywa ważną rolę w koordynowaniu działań podejmowanych przez różne organizacje międzynarodowe działające w tym obszarze. |
| Ludność i demografia | Europejski Komitet do Spraw Populacji obserwuje rozwój demograficzny państw członkowskich oraz gromadzi dane i analizy w tym zakresie, które przedstawiane są w corocznym raporcie zatytułowanym "Najnowsze trendy demograficzne w Europie". Zawiera on informacje odnośnie głównych i najnowszych tendencji w rozwoju demograficznym wszystkich państw Europy. Ponadto, Komitet służy ośrodkom decyzyjnym swoimi radami oraz publikuje wyniki badań na temat różnych problemów demograficznych na kontynencie europejskim. |
| SOLIDARNOŚĆ | |
| Bank Rozwoju Rady Europy |
Bank Rozwoju Rady Europy (The Council of Europe Development Bank - CEB) powstał w 1956 roku w ramach porozumienia częściowego i zrzesza obecnie 35 państw członkowskich. Podstawowym zadaniem Banku jest udzielanie pomocy finansowej państwom członkowskim w rozwiązywaniu problemów społecznych, jakie mogą powstać na skutek pojawienia się uchodźców, osób przesiedlanych lub ofiar katastrof naturalnych lub ekologicznych. Działalność Banku wykracza obecnie poza cele pierwotne, co pozwala na uwzględnianie nowych priorytetów społecznych i ekonomicznych. Bank przyznaje pożyczki do wysokości 50% ogólnych kosztów na działania zmierzające do:
Od chwili jego powstania, Bank udzielił pożyczek w wysokości ponad 13 miliardów euro. Subskrybowany kapitał Banku wynosi około 1,4 miliarda euro, a własny fundusz, w tym rezerwy około 2.4 miliarda euro. Zgodnie z decyzją z listopada 1999 roku, do końca okresu subskrypcji, który nastąpi w marcu 2001roku, własny kapitał Banku powinien wzrosnąć do 4,1 miliarda euro. |
| Centrum na rzecz globalnej solidarności w Lizbonie | Europejskie Centrum Globalnej Współzależności i Solidarności (Centrum Północ-Południe) powstało w Lizbonie (Portugalia) w 1990 roku, jako porozumienie częściowe Rady Europy. Centrum ma do spełnienia dwa cele: pogłębianie świadomości wśród społeczeństw Europy, co do współzależności i solidarności w układzie Północ-Południe oraz rozwijanie bliskich kontaktów z rządami, lokalnymi władzami, NGOs, parlamentarzystami i mediami w krajach znajdujących się w innych częściach świata, mając na uwadze upowszechnianie poszanowania praw człowieka, demokracji pluralistycznej i globalnej edukacji. |
| Edukując, informując i komunikując się | Poprzez organizowanie grup roboczych i seminariów, tworzenie platform wymiany doświadczeń, opracowywanie materiałów edukacyjnych, wydawanie publikacji i inne działania, w tym przyznawanie rokrocznej Nagrody Północ-Południe oraz aranżowanie Tygodnia Edukacji Globalnej, Centrum poszukuje dróg pogłębiania świadomości w zakresie wymiaru praw człowieka oraz roli społeczeństwa obywatelskiego, rozwoju międzynarodowej solidarności na szczeblu lokalnym, budowy poparcia dla rozwoju międzynarodowego, promowania wolności mediów i poprawy stosunków Północ-Południe. |
| Wybór bibliograficzny |
Publikacje Rady Europy:
|
| Adresy internetowe: |
|
| Ochrona Zdrowia |
Celem Rady Europy jest rozwój europejskiej polityki zdrowotnej, opartej ściśle na zasadach etyki, poprzez:
|
| Europejskie konferencje ministrów zdrowia |
Dwie europejskie konferencje ministrów zdrowia, które odbyły się w ostatnich latach, starały się stawić czoła wyzwaniom związanym z marginalizacją oraz zapewnić większą spójność społeczną poprzez analizowanie kwestii równości pacjentów i poszanowania ich praw (V Konferencja w Warszawie, 1996 r.) oraz podkreśliły potrzebę pragmatycznego podejścia do kwestii "starzenia się w dobrym zdrowiu" (VI Konferencja w Atenach, 1999 r.). Pierwsza Europejska Konferencja nt. "Zdrowia i praw człowieka" została zorganizowana w marcu 1999 r. wspólnie z Nordycką Szkołą Zdrowia Publicznego, przenosząc na inny grunt debatę nad polityką zdrowotną. |
| Świadczenia zdrowotne z perspektywy spójności społecznej | Wiele wysiłku wymaga organizowanie usług z zakresu opieki zdrowotnej (poprawa jakości, zarządzanie listą oczekujących), przystosowanie ich do współczesnych potrzeb (udział obywateli, kryteria postępowania zapobiegawczego, promocja zdrowia, praktyczne wytyczne oparte na udowodnionych faktach) oraz zapewnienie skuteczniejszej ochrony grup społeczeństwa bardziej podatnych na czynniki negatywne (osoby w zakładach zamkniętych, osoby starsze w domach pomocy, niepełne rodziny, przewlekle chorzy, osoby dotknięte marginalizacja społeczną). |
| Oświata zdrowotna wśród młodzieży |
Rada Europy, Komisja Europejska i Biuro Regionalne Światowej Organizacji Zdrowia na Europę połączyły swoje wysiłki, tworząc w okresie 1991/1992 Europejską Sieć szkół promujących zdrowie w oparciu o projekt pilotażowy realizowany w czterech krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Obecnie sieć rozszerzyła się do ponad 500 szkół w 40 państwach, do których uczęszcza 400 tys. uczniów. Szkoły promujące zdrowie mają na celu upowszechnianie zdrowego stylu życia w całej uczącej się populacji młodzieży poprzez tworzenie partnerstwa i zachęcanie nauczycieli, uczniów, rodziców i szersze kręgi społeczności do wspólnego działania na rzecz poprawy stanu zdrowia. |
| Transfuzja krwi: bezpieczeństwo i etyka |
Dobrowolne i bezpłatne oddawanie krwi, bezpieczeństwo transfuzji i poprawa hemoterapii stanowią wiodące zasady Rady Europy w zakresie harmonizacji metod transfuzji. Wytyczne dotyczące przygotowywania, stosowania i zapewniania wysokiej jakości komponentów krwi są rokrocznie aktualizowane. Bank krwi, posiadający rzadkie grupy zamrożonej krwi, został utworzony w Amsterdamie. |
| Transplantacja organów dla ratowania życia | Rada Europy opracowała zasady etyki obowiązujące w transplantacji organów. Opublikowano wytyczne odnośnie oddawania organów do transplantacji, a także opracowano europejskie normy zapewniające bezpieczeństwo i wysoką jakość w transplantacji organów i tkanek. Ponadto, utworzono komitet, którego zadaniem jest analizowanie społecznych i etycznych implikacji ksenotransplantacji - wykorzystywania żywych organów i tkanek zwierzęcych w trans-plantacjach u człowieka. |
| Farmakopea jako lider światowy |
Farmakopea Europejska ustala powszechne i obowiązujące normy (zwane monografiami) celem zagwarantowania jakości leków we wszystkich państwach członkowskich. Prace związane ze standaryzacją prowadzone są w odniesieniu do wszystkich substancji wchodzących w skład leków stosowanych w medycynie i weterynarii oraz metod analitycznych celem zapewnienia ich optymalnej jakości służącej zdrowiu pacjentów. Krajowe normy podlegają stopniowej harmonizacji. Do chwili obecnej opublikowano już ponad 1.500 obowiązujących standardów europejskich dla nowych leków. Prace prowadzone są w ramach konwencji europejskiej, ratyfikowanej przez 26 państw członkowskich Rady Europy, Bośnię i Hercegowinę oraz Unię Europejską. Wpływ Farmakopei Europejskiej wykracza jednak znacznie poza granice tych państw, bowiem wiele państw powołuje się na jej normy we własnym ustawodawstwie krajowym. Farmakopea Europejska publikowana jest każdego roku w językach angielskim i francuskim zarówno w formie książkowej, jak i elektronicznej na CD-ROM. |
| Grupa Pompidou: współpraca w zakresie zwalczania nielegalnego obrotu narkotykami |
Grupa Pompidou, wielodyscyplinarne forum współpracy między-ministerialnej, stawia sobie za zadanie zwalczanie nadużywania i nielegalnego obrotu środkami odurzającymi i substancjami psychotropowymi. W pracach tej grupy uczestniczą obecnie na prawach członka 32 państwa. Coraz ściślejsza współpraca z nowopowstałymi krajami demokratycznymi w zakresie walki z narkomanią rozwija się poprzez organizowanie seminariów szkoleniowych oraz wymiany projektów i programów szkoleniowych dla osób zajmujących się problemami narkomanii. Grupa Pompidou zbiera się co trzy lata na szczeblu ministerialnym celem weryfikacji programu działania i określenia nowych potrzeb i celów wiodących w zakresie dalszej współpracy. Aktualnymi priorytetami Grupy są działania na rzecz zapobiegania narkomanii, reintegracji społecznej osób uzależnionych i zażywających narkotyki, sprawnego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych oraz rozwijania szkolenia i badań, szczególnie w zakresie społecznych kosztów szerzenia się zjawiska narkomanii. |
| Ochrona zdrowia konsumentów | Rada Europy zmierza do podniesienia poziomu ochrony zdrowia konsumentów. Pełni ona funkcję instrumentalną w formułowaniu krajowego ustawodawstwa i dyrektyw Unii Europejskiej, dotyczących produktów, które mają bezpośredni lub pośredni wpływ na łańcuch żywieniowy, pestycydy, farmaceutyki i kosmetyki, pod kątem harmonizacji prawa, zarządzeń i kontroli decydujących o jakości, wydajności i bezpieczeństwie produktów. Dotyczy to również bezpiecznego stosowania substancji toksycznych lub innych szkodliwych dla zdrowia. Trwają prace nad nowym podejściem koncepcyjnym do problemu żywienia i bezpieczeństwa żywności. |
| Wybór bibliograficzny |
Publikacje Rady Europy:
|
| Adresy internetowe: |
|
| Edukacja, kultura, dziedzictwo, młodzież, sport |
 Europejska konwencja kulturalna wyznacza zakres działania Rady Europy w dziedzinie edukacji, kultury, dziedzictwa, sportu i młodzieży. Konwencja została otwarta do podpisu 19 grudnia 1954 roku, a weszła w życie 5 maja 1955 roku. Obecnie 48 państw europejskich jest sygnatariuszami Konwencji. Polska ratyfikowała Europejską Konwencję Kulturalną 16.11.1989 roku - na dwa lata przed wstąpieniem do Rady Europy.Tekst Europejskiej konwencji kulturalnej |
| Edukacja | |
| Zakres działania | Programy Rady w dziedzinie edukacji i kultury są prowadzone przez Radę Współpracy Kulturalnej (Council for Cultural Co-operation - CDCC). Współdziałają z nią cztery wyspecjalizowane komitety, zajmujące się odpowiednio: szkolnictwem podstawowym i średnim, szkolnictwem wyższym i badaniami, kulturą i dziedzictwem kulturowym. Ponadto, odbywają się regularnie konferencje właściwych ministrów. |
| Edukacja to najlepsza inwestycja w przyszłość Europy | W jaki sposób edukacja może sprzyjać poszanowaniu praw człowieka i podstawowych wolności oraz umacniać zasady demokracji pluralistycznej? W jaki sposób może ona zbliżać narody Europy i stwarzać między nimi podstawy wzajemnego zrozumienia i zaufania? W jaki sposób edukacja może pomóc rządom i obywatelom Europy w stawieniu czoła wielkim wyzwaniom, przed którymi stoi współczesne społeczeństwo? Rada Europy podejmuje te ważne pytania poprzez:
|
| Program pomocy w dziedzinie edukacji dla nowych demokracji | Kształcenie w duchu poszanowania praw człowieka, aktywnego i odpowiedzialnego obywatelstwa spełnia rolę fundamentalną dla rozwoju europejskich demokracji pluralistycznych. Rada Europy realizuje specjalne programy aby pomóc państwom, które wkroczyły na drogę demokratycznych przemian, w opracowywaniu nowych programów nauczania i rozwijaniu bazy szkoleniowej dla kształcenia w tych kluczowych dziedzinach. Znacząca liczba decydentów i praktyków odbyła szkolenie w zakresie nowych koncepcji w nowych demokracjach. Od początku 1996 roku Rada Europy prowadzi w Bośni i Hercegowinie program pomocy służący rozwojowi kształcenia w zakresie poszanowania praw człowieka i organizuje rokrocznie letnie kursy dla setek nauczycieli szczebla podstawowego i średniego. Rada prowadzi badania dla Banku Światowego dotyczące kierowania całym systemem edukacji w tym kraju. Współpracuje też z innymi organizacjami w tworzeniu systemu edukacji, włącznie ze szkolnictwem wyższym na terenie Kosowa. |
| Szkolnictwo średnie w Europie | Celem tego projektu jest pokazanie, w jaki sposób szkoły średnie winny przygotowywać młodych ludzi do studiów, różnych form szkolenia, pracy, mobilności, wypoczynku oraz życia codziennego w demokratycznej i wielokulturowej Europie. Zorganizowana seria sympozjów pozwoliła na sporządzenie bilansu podjętych reform w zakresie celów, treści i metod stosowanych w szkolnictwie średnim, współpracy między szkołami i lokalnymi wspólnotami oraz kształcenia i kwalifikacji nauczycieli. Szczególną uwagę przywiązuje się do reform podejmowanych w nowych demokracjach. Rada Europy opublikowała przewodnik dla szkolnictwa średniego zawierający opis monograficzny każdego państwa. Nadaniu europejskiego wymiaru szkolnictwu średniemu towarzyszyło wydanie szeregu publikacji podających przykłady konkretnych inicjatyw oraz opracowanie materiałów edukacyjnych na tematy europejskie. Powołano także sieć krajowych agencji odpowiedzialnych za popieranie więzi i różnego rodzaju wymian między szkołami. Na organizowanych sympozjach regionalnych i krajowych opracowuje się wnioski wynikające z tej działalności. W oparciu o przeprowadzony projekt, Komitet Ministrów przyjął w 1999 r. zalecenia dotyczące szkolnictwa średniego, skierowane do państw członkowskich. |
| Bezpieczeństwo demokratyczne, spójność społeczna i polityka edukacyjna |
Działalność w tych dziedzinach stanowi jedną z ról jaką Rada Europy spełnia w charakterze ogólnoeuropejskiego forum dla polityki edukacyjnej w zakresie bezpieczeństwa demokratycznego i spójności społecznej. Działalność ta zmierza do szybkiego i skutecznego analizowania najistotniejszych problemów, w szczególności:
|
| Edukacja na rzecz obywatelstwa demokratycznego | Projekt Rady Współpracy Kulturalnej "Edukacja na rzecz obywatelstwa demokratycznego" (Education for Democratic Citizenship - EDC) został opracowany w 1997 r. w celu przeprowadzenia ponownej oceny koncepcji demokracji tworzonej z udziałem wszystkich obywateli i statusu obywatela. Stawia on sobie następujące dwa podstawowe pytania: które z wartości i umiejętności stają się niezbędne dla jednostki, żeby mogła ona spełniać role obywatelskie oraz jak je należy zdobywać i przekazywać innym? Działania w toku realizacji fazy poszukiwawczej projektu (1997-2000) zaowocowały badaniami nad niezbędnymi umiejętnościami i strategiami szkoleniowymi. Ponadto, prowadzona jest działalność szkoleniowa i analiza projektów wynikających z oddolnych inicjatyw obywatelskich tak zwanych "terenów kreowania obywatelstwa". Kolejny etap projektu (2000-2003) koncentrował się na wspomaganiu rozwoju polityki mającej na celu edukację obywatelską, popieranie tworzenia w państwach członkowskich sieci jednostek zajmujących się praktycznymi rozwiązaniami oraz na utworzeniu europejskiej jednostki, która rozliczałaby działalność w tym zakresie i oceniała funkcjonowanie istniejących sieci. Na Radzie Europy spoczywa obowiązek koordynowania działań w dziedzinie edukacji na rzecz obywatelstwa demokratycznego w ramach Paktu o Stabilności dla Europy Południowo-Wschodniej.
Rada Europy ogłosiła rok 2005 Europejskim Rokiem Edukacji Obywatelskiej. Celem jest Rady Europy jest podkreślenie znaczenia edukacji - zarówno formalnej jak i nieformalnej - dla wspierania aktywnego obywatelstwa i demokracji. Informacja w internecie: |
| Szkolnictwo wyższe | Komitet Szkolnictwa Wyższego i Badań Naukowych Rady Europy (Council's Higher Education and Research Committee - CC-HER) poszukuje rozwiązań, które mogłyby sprostać wyzwaniom stojącym przed uczelniami europejskimi. Komitet udostępnia forum, na którym przedstawiciele ministerstw i uczelni mogą wymieniać doświadczenia i opracowywać programy europejskie. Wśród aktualnych priorytetów znajdują się kwestie dotyczące: roli szkolnictwa wyższego w kształceniu ustawicznym, studiów europejskich na rzecz obywatelstwa demokratycznego, wzajemnego uznawania kwalifikacji zawodowych oraz reform w zakresie ustawodawstwa o szkolnictwie wyższym w nowych państwach członkowskich. |
| Wzajemna pomoc na rzecz reform w dziedzinie edukacji | Program w tej dziedzinie ma na celu niesienie pomocy nowym państwom członkowskim w przeprowadzaniu reform w zakresie ustawodawstwa o szkolnictwie wyższym. Działalność w ramach tego programu obejmuje wizyty doradców, wielostronne grupy robocze analizujące wspólne kwestie dotyczące rozwoju szkolnictwa wyższego, podróże studyjne z udziałem przedstawicieli różnych państw oraz publikowanie serii wydawniczej na temat studiów porównawczych. Działalność doradcza prowadzona jest także w innych obszarach polityki edukacyjnej. |
| Polityka upowszechniania znajomości języków na rzecz Europy wielojęzycznej i wielokulturowej | Projekt dotyczący współczesnych języków podjęty przez Radę Współpracy Kulturalnej ma na celu popieranie bardziej zróżnicowanego podejścia do nauki języków w kontekście demokratycznego obywatelstwa europejskiego. Działania w tym zakresie obejmują analizowanie polityki upowszechniania znajomości języków i ustalanie skutecznych strategii zmierzających do większego zróżnicowania, w tym również do opracowywania i wdrażania wspólnych referencyjnych instrumentów europejskich. Szczególne znaczenie przywiązuje się do kształcenia międzykulturowego, do międzynarodowego uznawania porównywalnych kwalifikacji językowych, ułatwiających mobilność i zatrudnienie oraz do ustawicznego kształcenia mając na uwadze tworzenie szans udziału w między-narodowym społeczeństwie zdobywającym coraz szerszą wiedzę i kwalifikacje. |
| Europejski Rok Języków 2001 | Europejski Rok Języków 2001 (EYL 2001) organizowany jest przez Radę Europy i Unię Europejską. Za punkt wyjściowy Roku przyjęto zasadę, że umiejętności lingwistyczne spełniają niezwykle istotną rolę we wzajemnym porozumiewaniu się, stabilności demokratycznej, zatrudnieniu i mobilności. Europejski Rok Języków ma spełnić następujące cele:
|
| Europejskie Centrum Języków Współczesnych | Centrum, z siedzibą w Grazu (Austria), powołano na podstawie rozszerzonego porozumienia częściowego początkowo na okres trzech lat (1994-1997). Obecnie jest to stała placówka Rady Europy. W realizacji porozumienia uczestniczy 28 państw. Centrum stanowi forum dyskusyjne dla kadry nauczającej, kierowników programów szkoleniowych, autorów podręczników, osób odpowiedzialnych za przygotowywanie programów nauczania, ekspertów opracowujących normy, metody oceny i orzecznictwo stosowane w szkolnictwie oraz osoby odpowiedzialne za politykę upowszechniania znajomości języków. Centrum ma za szczególne zadanie wdrażanie tej polityki i rozwiązań nowatorskich oraz upowszechnianie sprawdzonych w praktyce metod nauczania języków współczesnych. |
| Nauczanie historii w szkołach | Projekt pod hasłem "Uczenie się i nauczanie historii Europy XX wieku", stanowiący jeden z priorytetów obu Szczytów, wiedeńskiego i strasburskiego, owocuje obecnie opracowaniami na temat reformy kształcenia nauczycieli oraz weryfikacji materiałów edukacyjnych dotyczących historii XX wieku do wykorzystania w szkolnictwie średnim. Podstawowym produktem końcowym tych działań będzie podręcznik dla nauczycieli, wskazujący różne formy nauczania historii XX wieku, uzupełniony poradnikami i pakietami materiałów do nauczania, które pomogą włączyć do zajęć w klasie różne tematy, takie jak historia kobiet, nacjonalizm, Holocaust, czy też fale migracji dobrowolnej i przymusowej, a także korzystać z filmów w nauce historii. Projekt podkreśla również konieczność stosowania różnorodnych źródeł, takich jak muzea, historie przekazywane ustnie, środki audiowizualne i archiwa, mając na uwadze ułatwianie uczniom wyrabiania umiejętności krytycznego spojrzenia, niezbędnego dla zrozumienia zjawisk i sił napędowych kształtujących historię minionego wieku. |
| Reforma nauczania historii i weryfikacja podręczników |
Historia i jej nauczanie ma szczególne znaczenie ze względu na rolę jaką odgrywa w przekazywaniu wiedzy oraz rozwijaniu umiejętności i postaw wśród przyszłych obywateli społeczeństw demokratycznych. Rada Europy posiada już długą historię w zakresie nauczania historii i obecnie, w oparciu o zdobyte doświadczenie, stara się pomagać nowoprzyjętym państwom w weryfikacji programów nauczania historii, publikowaniu nowych podręczników historii i szkoleniu nauczycieli uczących tego przedmiotu. Aktualnie realizowane są w tej dziedzinie trzy bardzo ważne programy: pierwszy obejmuje programy nauczania, normy, nowe podręczniki i szkolenia w Federacji Rosyjskiej; drugi dotyczy Inicjatywy Czarnomorskiej, angażując Bułgarię, Gruzję, Mołdowę, Rumunię, Federacje Rosyjską, Turcję i Ukrainę w seminaria, różne projekty i opracowywanie pakietów dla nauczycieli oraz trzeci realizujący Inicjatywę Tbilisi, w której uczestniczą autorzy z Armenii, Azerbejdżanu, Gruzji i Federacji Rosyjskiej opracowujący wspólnie podręczniki z historii. Rada Europy odpowiedzialna jest także za koordynowanie działalności w zakresie nauczania historii w Europie Południowo-Wschodniej w ramach Paktu o Stabilności, koncentrując się na szkoleniu nauczycieli historii, zbieraniu źródłowych materiałów do nauczania, wyższym szkolnictwie i nieformalnym nauczaniu młodych ludzi. |
| Konkurs pod hasłem "Europa w szkole | Jest to konkurs przeznaczony dla szkół, który odbywa się każdego roku i jest współfinansowany przez Radę Europy, Komisję Europejską, Parlament Europejski i Europejską Fundację Kultury. Jego celem jest zainteresowanie młodzieży szkolnej problematyką europejską. Setki tysięcy młodych ludzi z 32 państw - stron CDCC uczestniczyło w konkursie w 2000 roku, którego tematem było "Dążenie do zjednoczonej Europy - wyzwanie dla obywateli XXI wieku". Należy zwrócić uwagę na stale wzrastającą liczbę uczestników z krajów młodych demokracji. System nagród internetowych pod hasłem "W kierunku Europy obywatelskiej" powstał na przełomie lat 1999/2000 i jest otwarty dla szkół w 32 krajach uczestniczących w konkursie "Europa w Szkole". |
| Program kształcenia nauczycieli w toku wykonywania pracy zawodowej | Program ten umożliwia nauczycielom uczestniczenie, w toku wykonywania pracy zawodowej, w krótkoterminowych kursach szkoleniowych organizowanych w innych państwach członkowskich i poszerzanie w ten sposób doświadczeń zawodowych. Każdego roku przyznawanych jest około 1000 miejsc, z których wiele oferowanych jest nauczycielom pochodzącym z krajów, które niedawno uzyskały członkostwo w Radzie Europy. Organizowane w ramach tego programu seminaria koncentrują się w szczególności na priorytetach Rady Europy, takich jak obywatelstwo demokratyczne, prawa człowieka, edukacja wielokulturowa, więzi i wymiana między szkołami, języki współczesne, historia oraz europejski wymiar edukacji. |
| Więzi i wymiana międzyszkolna |
Doceniając istotny wkład jaki mogą wnieść więzi i wymiana międzyszkolna do integracji europejskiej, Rada Europy stworzyła w 1991 roku sieć jednostek działających na rzecz rozwijania więzi i wymiany międzyszkolnej. Do zadań tych jednostek należy:
|
| Europejski Program Wymiany Uczniów Szkół Średnich | Europejski Program Wymiany Uczniów Szkół Średnich (European Secondary School Student Exchange Programme - ESSSE) rozpoczęty w 1998 roku ma przyczyniać się do integracji europejskiej poprzez stworzenie możliwości uczniom szkół średnich odbycia w innym kraju europejskim stażu trzymiesięcznego. Program kładzie szczególny nacisk na wymianę kulturalną, natomiast kwestie językowe odgrywają mniejszą rolę. Uczestnicy wymiany mieszkają z goszczącymi ich rodzinami i uczęszczają do tych samych szkół, co ich rówieśnicy w kraju przyjmującym. Program jest realizowany we współpracy z instytucjami posiadającymi doświadczenie w tej dziedzinie. W polu głównego zainteresowania jest wymiana Wschód-Zachód i przyznawanie staży dla uczniów z Europy Południowo-Wschodniej. |
| Mobilność akademicka i uznawanie dyplomów | Wspólna Konwencja Rady Europy i UNESCO o uznawaniu dyplomów w szkolnictwie wyższym w regionie europejskim ułatwia procedury w tym zakresie, a tym samym umożliwia swobodny przepływ osób i koncepcji dotyczących szkolnictwa wyższego. Konwencja została otwarta do podpisu w czasie konferencji dyplomatycznej w kwietniu 1997 roku i weszła w życie w lutym 1990 r. Do chwili obecnej Konwencja została ratyfikowana przez dwadzieścia państw i podpisana przez kolejne dwadzieścia. Rada Europy prowadzi, również we współpracy z UNESCO, sieć krajowych centrów informacyjnych, zajmujących się ruchem studentów i uznawaniem dyplomów. |
| Wybór bibliograficzny |
Publikacje Rady Europy:
|
| Adresy internetowe: | |
| Kultura i dziedzictwo narodowe | |
| Kulturalna różnorodność i tożsamość Europy |
Różnorodność leży u podstaw bogactwa kultury europejskiej, które jest dziedzictwem kulturowym wszystkich Europejczyków i podstawą ich jedności. Programy Rady Europy mają na celu:
|
| Polityka i działalność kulturalna |
Europejski program oceny polityki kulturalnej zachęca do wspólnej wymiany doświadczeń celem:
|
| Wymiar regionalny działalności kulturalnej |
Uzupełniające prace operacyjne po zakończeniu realizacji projektu pod nazwą "Kultura i Regiony", zakończonego w 1987 roku, prowadzone są przez europejską sieć centrów szkoleniowych oraz poprzez system stypendiów dla działaczy kulturalnych. Rada Europy popiera inicjatywy międzyregionalnej współpracy artystycznej, a także rozwój roboczych kontaktów między europejskimi sieciami artystycznymi i kulturalnymi oraz tworzące się w ten sposób forum dyskusyjne nad najważniejszymi problemami w zakresie polityki kulturalnej w Europie. |
| Promocja kinematografii europejskiej | Po przygotowaniu projektu Europejskiej Konwencji o koprodukcji filmowej, dążącej do zapewnienia przyszłości kina europejskiego, Komitet Kultury kończy opracowywanie konwencji o ochronie dziedzictwa audiowizualnego. Aktualne dziedziny, w których realizowane są prace to dystrybucja i udostępnianie w szerokim zakresie dziedzictwa audiowizualnego, małych form filmowych oraz filmów dla młodych ludzi, co było zresztą przedmiotem Europejskiej Konferencji Ministrów Kultury (Budapeszt, 1996). |
| Eurimages |
"Eurimages" jest to fundusz Rady Europy przeznaczony na kooperację, dystrybucję i festiwale dzieł kina europejskiego. Utworzony w 1988 roku na podstawie porozumienia częściowego skupia aktualnie 26 państw członkowskich i dysponuje rocznym funduszem w wysokości około 20 milionów euro. Od momentu jego powstania, fundusz wspomógł koprodukcję ponad 700 filmów długometrażowych i dokumentalnych. Zasady i warunki przyznania pomocy zostały ostatnio zmienione pod kątem najnowszych osiągnięć w rozwoju produkcji filmowej i lepszego zaspokojenia potrzeb osób pracujących w przemyśle filmowym. Zarząd Funduszu podjął obecnie decyzję o stworzeniu dwóch systemów: jeden obejmujący filmy o faktycznym potencjale dystrybucyjnym i drugi dotyczący filmów odzwierciedlających różnorodność kulturową kina europejskiego. Pomoc w zakresie dystrybucji filmów i rozwoju kin jest dostępna dla państw członkowskich, które nie korzystają z pomocy przyznawanej w ramach Programu Unii Europejskiej Media II. |
| Nowe systemy informatyczne | Zgodnie z priorytetami przyjętymi przez II Szczyt w Strasburgu, projekt dotyczący "Nowych systemów informatycznych" wszedł w życie w 1999 roku. Ma on na celu rozwój polityki europejskiej w tym zakresie, poszanowanie praw człowieka i różnorodności kulturalnej, szerzenie wolności wyrażania opinii i informacji oraz maksymalne zwiększanie potencjału edukacyjnego i kulturalnego tkwiącego w nowych systemach. |
| Wydawnictwa elektroniczne, książki i archiwa |
Książki i wydawnictwa elektroniczne sprzyjają szerzeniu wolności wyrażania opinii i poszanowania praw człowieka, odgrywają także ważną rolę w promocji różnorodności kulturowej i językowej oraz wyrażania opinii pluralistycznych. Projekt pod nazwą "Wydawnictwa elektroniczne, książki i archiwa" został zainicjowany w odpowiedzi na wnioski wynikające z europejskiej konferencji ministrów kultury, która odbyła się w Paryżu (1992). Podjęte działania mają na celu wzmocnienie demokracji pluralistycznej, upowszechnianie dostępu do informacji w krajach Środkowej i Wschodniej Europy oraz dostosowanie sektora książki do świata komputerów. Opracowanie wytycznych odnośnie rozwoju książki, wydawnictw elektronicznych i prawnych przepisów funkcjonowania bibliotek oraz przeprowadzenie przeglądu krajowego sektora książki i przedstawienie techniki "drukowania na zamówienie", idealnie pasującej do rozpowszechniania literatury w językach o mniejszym zasięgu, to zaledwie nieliczne przykłady obecnych dokonań. Pomoc prawna i techniczna udzielana jest także w celu rozwijania powszechnej troski o zachowanie archiwów i zapewnienie dostępu do nich oraz stosowania techniki cyfrowej, szczególnie w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Dostępna jest również pomoc w opracowywaniu zaleceń europejskich odnośnie demokratyzacji dostępu do archiwów i ich ochrony, a także komputeryzacji archiwów Kominternu i "Odtworzenia Archiwów Polskich". |
| Wystawy sztuki europejskiej | Wystawy sztuki organizowane przez Radę Europy stawiają sobie za cel lepsze poznanie i docenienie kultury europejskiej. Zorganizowane dotychczas wystawy, w liczbie dwudziestu sześciu, dotyczyły głównych okresów w rozwoju sztuki, od cywilizacji prehistorycznych do czasów współczesnych oraz roli niektórych wybitnych postaci historycznych w rozwoju kultury, natomiast wystawa zorganizowana w ostatnim okresie poruszyła kwestię wzajemnego oddziaływania sztuki i społeczeństwa w Europie. Kolejna XXVII wystawa będzie składać się z dwóch części: pierwszej pt. "Centrum Europy około 1000 roku naszej ery" (pokazywana sukcesywnie w Budapeszcie, Krakowie, Berlinie, Manheim i Pradze w latach 2000 i 2002) oraz drugiej zatytułowanej "Otto Wielki, Magdeburg i Europa" (Magdeburg, 2001). |
| Dziedzictwo kulturalne | Upowszechnianie i zachowanie dziedzictwa kulturalnego leży w gestii Komitetu Dziedzictwa Kulturowego, który odpowiada za realizację postanowień Konwencji o ochronie dziedzictwa architektonicznego i Konwencji o ochronie dziedzictwa archeologicznego. Konwencje te wzmacniają, rozwijają i harmonizują działania w zakresie konserwacji i przywracania wartości dziedzictwu narodowemu w Europie. Wyznaczają one także ramy prawne współpracy i wymiany w tym zakresie między poszczególnymi krajami. W ramach przygotowań do Europejskiej Konferencji Ministrów odpowiedzialnych za ochronę dziedzictwa narodowego, która ma odbyć się w Słowenii w 2001 roku, prowadzi się aktualnie ocenę funkcji jaką w odczuciu społeczeństwa europejskiego powinno spełniać dziedzictwo kulturowe w zmieniającym się świecie. Kładzie się przy tym duży nacisk na rolę społeczeństwa obywatelskiego, dobrowolność oraz partnerstwo między sektorami, publicznym, prywatnym o wolontariatem, a także na pryncypia Rady Europy. |
| Współpraca techniczna i zawodowa | Program Współpracy Technicznej i Doradztwa w zakresie zintegrowanej ochrony dziedzictwa narodowego powstał w celu świadczenia usług doradczych, co do form działań interwencyjnych wspomagających władze krajowe, regionalne i lokalne w podejmowaniu złożonych problemów ochrony dziedzictwa. Obejmuje on również dążenie do zreformowania ram prawnych i administracyjnych, zarządzania oraz podnoszenia znaczenia i wartości dziedzictwa kulturowego. Rozliczne programy wielostronnej współpracy zawodowej powstały wraz z odpowiednimi sieciami placówek, które zostały zainspirowane przez Radę Europy przy poparciu Europejskiej Fundacji ds. Rozwoju Umiejętności Ochrony Dziedzictwa Kulturowego. |
| Wspólne dziedzictwo | Kampania, która przebiegała w latach 1999-2000 pod hasłem "Europa - wspólne dziedzictwo" obejmowała całą gamę projektów mających na celu podnoszenie świadomości społecznej w całej Europie. Natomiast podstawowym jej założeniem było upowszechnianie wspólnego poczucia tożsamości europejskiej i wzajemnego zrozumienia między społecznościami reprezentującymi różne kultury w Europie poprzez przybliżanie ich wartości, znajdujących swe odbicie w dziedzictwie kulturowym. Z inicjatywy Rady Europy odbywają się rokrocznie przy pomocy Unii Europejskiej "Dni Dziedzictwa Europejskiego". Stanowią one idealny sposób na zapoznawanie ludzi z dziedzictwem kulturowym i różnorodnością państw europejskich. Programy Rady Europy obejmujące edukację w zakresie dziedzictwa kulturowego sprzyjają rozwojowi kulturalnej i środowiskowej świadomości wśród młodych ludzi. |
| Szlaki kulturalne | Szlaki kulturalne mają na celu zapoznawanie Europejczyków z kulturą europejską za pomocą wysublimowanej turystyki polegającej na odkrywaniu niekiedy bardzo mało znanych perełek składających się na całe dziedzictwo. Rada Europy koordynuje programy przy współudziale instytucji publicznych i państwowych. Szlaki kulturalne poświęcane są następującej tematyce: jedwab i wyroby tekstylne, epoka Baroku, badanie wpływu zakonów, śladami Wikingów, Liga Hanzeatycka i fortyfikacje w Luksemburgu. Europejski Instytut Szlaków Kulturalnych, z siedzibą w Luksemburgu, wspiera Radę Europy przy opracowaniu koncepcji programów i ich realizacji. |
| Europejska Fundacja ds. Rozwoju Umiejętności Ochrony Dziedzictwa Kulturowego | Celem Europejskiej Fundacji ds. Rozwoju Umiejętności Ochrony Dziedzictwa Kulturowego (European Foundation for Heritage Skills - FEMP), określonym w jej statucie, jest popieranie postępu w zakresie wiedzy dotyczącej konserwacji zabytków i jej przekazywania przyszłym pokoleniom. Fundacja, jako jednostka niedochodowa, działa przy Radzie Europy, która zapewnia funkcjonowanie jej sekretariatu. Podstawowym zadaniem Fundacji jest pomaganie w opracowywaniu wielostronnych programów szkolenia zawodowego niższego i wyższego stopnia oraz w opracowywaniu projektów pilotażowych pod kątem technicznym i finansowym. Fundacja tworzy również centrum zasobów poprzez rozwijanie europejskiej sieci informacji (sieć europejskiego dziedzictwa). Fundacja realizuje od 1999 roku własny program w oparciu o stowarzyszenie partnerów z siedzibą w Strasburgu. |
| Wybór bibliograficzny |
Publikacje Rady Europy:
|
| Adresy internetowe: |
|
| Ochrona środowiska i zagospodarowanie terenu |
W zakresie ochrony środowiska naturalnego i planowania regionalnego, przed państwami członkowskimi Rady Europy stoją liczne wyzwania, które często mogą być rozwiązane jedynie dzięki działaniom międzynarodowym. Rada Europy oddaje do dyspozycji państw członkowskich szereg instrumentów służących:
|
| Ogólnoeuropejska strategia zróżnicowania biologicznego i krajobrazowego | W czasie konferencji ministerialnej pod hasłem "Środowisko dla Europy" (Sofia, 1995), ministrowie z 55 państw europejskich, odpowiedzialni za ochronę środowiska, przyjęli Ogólnoeuropejską Strategię Zróżnicowania Biologicznego i Krajobrazowego. Przyjęta strategia, określa ramy współpracy w zakresie zachowania i podnoszenia jakości przyrody i krajobrazu w całej Europie zmierzającej do:
Strategia wprowadzana jest w życie dzięki zaangażowaniu wiodących instytucji europejskich. Funkcjonowanie Sekretariatu Strategii zapewnia wspólnie Program Ochrony Środowiska Narodów Zjednoczonych (UNEP) i Rada Europy. |
| Europejska fauna i flora - ochrona dzikiej przyrody | Konwencja o ochronie gatunków dzikiej flory i fauny europejskiej oraz ich siedlisk (1979), bardziej znana pod nazwą Konwencji Berneńskiej, zmierza do objęcia ochroną rzadkich lub zagrożonych gatunków zwierząt i roślin, jak również naturalnych siedlisk. Wymienia ona gatunki podlegające bezwzględnej ochronie, określa metody stosowane w badaniach niektórych gatunków i wzywa państwa do uregulowania zasad handlu zwierzętami, w szczególności gatunkami egzotycznymi. Konwencja Berneńska jest także otwarta dla państw europejskich i afrykańskich nie będących członkami Rady Europy. Została ratyfikowana już przez 38 państw członkowskich Rady Europy, Wspólnotę Europejską, Monako i trzy państwa afrykańskie (Burkina Faso, Senegal i Tunezję). |
| Europejska sieć zasobów biogenetycznych | Różnorodność naturalnych siedlisk jest systematycznie weryfikowana. Istniejąca dziś europejska sieć rezerwatów naturalnych grupuje 340 chronionych rezerwatów "biogenetycznych", które obejmują powierzchnię ponad 3 milionów hektarów. |
| Informacja i edukacja niezbędne dla podejmowania działań | Rada Europy powołała w 1967 roku Centrum "Naturopa", centrum informacji i dokumentacji w zakresie ochrony przyrody z zadaniem zapewniania ośrodkom decyzyjnym i opinii publicznej informacji, jako dopełnienie międzyrządowych działań o charakterze politycznym. Centrum podjęło, z pomocą sieci 41 agencji krajowych oraz licznych korespondentów, szereg kampanii uświadamiających. Jedna z ostatnich odbyła się pod hasłem "Europa, Wspólne Dziedzictwo" (1999-2000). Ponadto, w 1995 r. obchodzono Europejski Rok Ochrony Przyrody, którego motto brzmiało: "Właściwa informacja skierowana do właściwych osób we właściwym czasie". Centrum "Naturopa" wydaje różne publikacje w kilku językach. |
| Nagroda za ratowanie przyrody | Europejski Dyplom Ochrony Przyrody jest przyznawany strefom mającym szczególne znaczenie z punktu widzenia ich dziedzictwa naturalnego i pozostających pod właściwą ochroną. Tereny, które otrzymały ten dyplom są świadectwem bogactwa i zróżnicowania przyrody w Europie. Do chwili obecnej przyznano około 60 dyplomów. |
| Planowanie regionalne - godzenie jakości życia z aktywnością społeczno-gospodarczą | Od 1970 roku odbywają się regularnie europejskie konferencje ministrów odpowiedzialnych za planowanie regionalne (CEMAT), na których analizuje się najważniejsze problemy dotyczące planowania regionalnego i przestrzennego. Konferencje, w których uczestniczą wszystkie państwa członkowskie Rady Europy koncentrują się przede wszystkim na kwestiach związanych z zapewnieniem zrównoważonego rozwoju gospodarczego, środowiskowego i społecznego w rozszerzonej Europie poprzez planowanie regionalne i przestrzenne. Europejska Karta Planowania Regionalnego i Przestrzennego zaleca wszechstronną, funkcjonalną i długoterminową politykę opartą na planowaniu, mającą na celu doprowadzenie do:
|
| Współpraca naukowa w zakresie katastrof naturalnych i technologicznych | Otwarte Porozumienie Częściowe o zapobieganiu, ochronie i organizacji pomocy w przypadku poważnych katastrof naturalnych i technologicznych (w skrócie: Porozumienie w Sprawie Poważnych Zagrożeń EUR-OPA) przyjęto w marcu 1987 roku. Porozumienie otwarte jest dla państw zarówno będących, jak i nie będących członkami Rady Europy. Do chwili obecnej Porozumienie zostało podpisane przez 24 państwa. Komisja Europejska, UNESCO, WHO i Departament Spraw Humanitarnych Narodów Zjednoczonych uczestniczą w realizacji Porozumienia. Japonia posiada natomiast status obserwatora. Porozumienie ma na celu:
|
| Wybór bibliograficzny | Publikacje Rady Europy:
|
Europejski Rok Edukacji Obywatelskiej 2005